Kosningavitinn (Help me vote) er gagnvirk vefkönnun sem gefur kjósendum tækifæri til að sjá hvar þeir standa í samanburði við stjórnmálaflokka og framboð til Alþingis 2016 í hugmyndafræðilegri afstöðu og helstu málefnum kosningabaráttunnar.

Kosningavitinn gefur kjósendum skýrari mynd af stefnu stjórnmálaflokka og er nú birtur í annað sinn en árið 2013 var hann notaður meira en 30.000 sinnum. Eftir að hafa tekið afstöðu til 30 fullyrðinga sjá svarendur fyrst hvaða framboðum þeir eru almennt mest sammála og geta þá smellt á hvert framboð til að sjá afstöðu þeirra til hverrar fullyrðingar fyrir sig.

Vefumsjónarkerfi og uppbygging Kosningavitans er byggt á helpmevote.gr og hannað af Grikkjanum Ioannis Andreadis, prófessor við Háskólann í Þessalónikíu. Kosningavitinn er samstarfsverkefni hans, Félagsvísindastofnunar Háskóla Íslands, Landssambands æskulýðsfélaga og Sambands íslenskra framhaldsskólanema. Einnig koma að verkefninu Hafsteinn Einarsson, Eva Heiða Önnudóttir,Hulda Þórisdóttir og Agnar Freyr Helgason. Kosningavitinn er opinn almenningi en er mikilvægur liður í lýðræðisherferð um aukna kosningaþátttöku ungs fólks.

Spurt og svarað um Kosningavitann

Hvað er Kosningavitinn?

Kosningavitinn er gagnvirk vefkönnun þar sem kjósendur geta séð hversu sammála þeir eru þeim stjórnmálaflokkum sem eru í framboði til Alþingis, bæði hvað varðar einstök málefni sem og hugmyndafræðilega afstöðu.

Hvað segir Kosningavitinn mér?

Kosningavitinn sýnir hversu sammála eða ósammála kjósendur eru stjórnmálaflokkunum á helstu kosningamálum og hugmyndafræðilegri afstöðu. Kosningavitinn er ekki tæki sem segir kjósendum hvað þeir eiga að kjósa, heldur einföld leið til að taka saman upplýsingar og gera samanburð á meginstefnu flokkanna. Kosningavitinn er fyrst og fremst upplýsandi og nýtist bæði til gagns og gamans. Kosningavitinn er einfalt upplýsingatæki um stefnu flokkanna og er viðbót við það gríðarlega magn upplýsinga sem kemur fram annars staðar, t.d. í fjölmiðlum, umræðuþáttum og á vefsíðum stjórnmálaflokka.

Hvort á ég að taka meira mark á prósentutölunni eða myndinni?

Kosningavitinn birtir tvenns konar samanburð á afstöðu kjósanda og stjórnmálaflokka. Prósentutalan birtist fyrst, en hún gerir samanburð á milli notenda og stjórnmálaflokkanna, á öllum 30 spurningum. Næst birtist mynd þar sem afstaða kjósanda og flokka er staðsett á tveimur ásum, sem hvor um sig byggir á 10 spurningum sem endurspegla hugmyndafræðilega afstöðu. Prósentutalan byggir því á meiri upplýsingum þar sem bætt hefur verið við spurningum sem eru sértækari (t.d. spurning um staðsetningu Reykjavíkurflugvallar) heldur en þær sem endurspegla hugmyndafræðilega afstöðu. Myndin nýtist til að átta sig á eigin hugmyndafræðilegri stöðu í samanburði við stjórnmálaflokkana.

 

Hvað eru markaðshyggja og félagshyggja?

Afstaða í efnahagsmálum er oft kennd við hugtökin hægri og vinstri. Markaðshyggja er er kennd við hægri stefnu og felur í sér vilja til að hafa skatta lága og áherslu á einkarekstur í atvinnulífinu. Félagshyggja er kennd við vinstri stefnu og felur í sér áherslu á að ríkið reki öflugt velferðarkerfi og aukna aðkomu ríkisins að atvinnulífinu.

Hvað eru þjóðhyggja og alþjóðahyggja?

Staða Íslands í alþjóðakerfinu er mikilvægur þáttur í vali margra á stjórnmálaflokkum. Í Kosningavitanum er kjósendum og raðað á ásinn þjóðhyggja/alþjóðahyggja. Þjóðhyggja felur meðal annars í sér áherslu á fullveldi og sjálfstæði Íslands og að íslensk menning haldi sérstöðu sinni. Alþjóðahyggja felur í sér mikla þátttöku í alþjóðastofnunum, alþjóðsamvinnu og áherslu á fjölmenningu.

 

Hvers vegna var ekki spurt um…

Í Kosningavitanum er spurt um 30 atriði sem eru mikilvæg í kosningabaráttunni, en þau eru ekki tæmandi listi yfir þau atriði sem skipta máli við val á flokki. Spurningarnar voru valdar út frá rannsóknum á því hvað skiptir kjósendur mestu máli, hvaða spurningar aðgreina á milli flokka og hvaða mál hafa verið mikið til umfjöllunar í fjölmiðlum. Kosningavitinn gefur þannig ágæta mynd af nokkrum mikilvægum málum, en er ekki tæmandi upplýsingaveita um stefnu stjórnmálaflokkanna.

 

Hvers vegna eru spurningarnar orðaðar svona?

Sumar spurningar er einfalt að orða, þar sem tekin er afstaða til ákveðins fyrirliggjandi málefnis sem fólk er sammála eða ósammála. Dæmi um slíka spurningu er hvort frumvarp Stjórnlagaráðs eigi að verða grundvöllur að nýrri Stjórnarskrá Íslands. Aðrar spurningar er flóknara að orða, þar sem tefla þarf saman tveimur tengdum þáttum. Dæmi um slíka spurningu er hvort hækka eigi vaxta- og barnabætur, jafnvel þó að auka þurfi skatta á móti. Með því að láta kjósendur og stjórnmálaflokka taka afstöðu til þess hvort er mikilvægara er hægt að greina mun sem myndi ekki finnast ef spurt væri um hvort atriðið fyrir sig.

Ef spurt er um atriði af þessu tagi aðskilið eru flestir ósammála því að hækka skatta og á sama tíma sammála því að hækka vaxta- og barnabætur. Til þess að ná fram mun á stefnu flokkanna um atriði sem þessi, er mikilvægt að orða spurninguna með þeim hætti að velja þarf hvort sé mikilvægara. Það hvernig stjórnmálaflokka forgangsraða, t.d. lækkun skatta eða hækkun vaxta- og barnabóta, endurspeglar mun á stefnu flokkanna.

Hvernig voru spurningarnar valdar?

Frambjóðendur í efstu sætum á listum stjórnmálaflokkanna og sérfræðingar í íslenskum stjórnmálum svöruðu 40 spurningum um ýmis kosningamál. Frambjóðendur svöruðu eingöngu fyrir eiginn flokk, en sérfræðingar voru beðnir um að svara öllum spurningunum fyrir alla þá flokka sem höfðu lýst yfir framboði. Notast var við þáttagreiningu og áreiðanleikapróf til að velja 10 spurningar sem aðgreindu skýrast á milli flokka á hvorum ásanna markaðshyggja/félagshyggja og þjóðhyggja/alþjóðahyggja. Næst voru valdar 10 spurningar til viðbótar sem féllu á hvorugan ásinn en greindu engu að síður vel á milli flokkanna. Spurningar sem greina vel á milli flokka eru þær sem hafa hátt ytra samræmi (stjórnmálaflokkarnir hafa ólíka afstöðu til málsins) og hátt innra samræmi (frambjóðendur og sérfræðingar eru sammála um afstöðu flokksins).

Hvernig var stefna flokkanna mæld?

Svör frambjóðenda flokkanna voru notuð til að staðsetja þeirra flokka og var notast við miðgildi svara frá hverjum flokk. Góð þátttaka var meðal frambjóðenda flestra flokka og miðgildi gefur því góða mynd af stefnu flokksins, jafnvel þó ólíkar skoðanir rúmist innan flokka. Svör frambjóðenda voru borin saman við svör sérfræðinga. Þegar mikill munur var á svörum sérfræðinga og frambjóðenda var staðalfrávik svara skoðað. Þegar hátt staðalfrávik var á svörum frambjóðenda var notast við svör sérfræðinga eða meðaltalið af svörum sérfræðinga og frambjóðenda.

Um verkefnið

Kosningavitinn – HelpMeVote, er samstarfsverkefni Félagsvísindastofnunar, Sambands íslenskra framhaldsskólanema og Landssambands æskulýðsfélaga við Ioannis Andreadis prófessor við Háskólann í Þessalónikíu. Einnig koma að verkefninu Eva H. Önnudóttir, Hulda Þórisdóttir og Agnar Freyr Helgason. Kosningavitinn er opinn almenningi á vefnum www.egkys.is.

Er hægt að yfirfæra niðurstöðurnar á …?

Kosningavitinn er hannaður, bæði til gagns og gamans, til að leggja mat á mun á stefnu íslensku stjórnmálaflokkanna sem eru í framboði fyrir kosningarnar 2016. Áherslan er á Alþingiskosningarnar 2016 en ekki á að bera niðurstöður Kosningavitans 2016 saman við niðurstöður úr sambærilegum verkefnum í öðrum ríkjum eða á Íslandi.

Við val á spurningum í Kosningavitann var leitast við að nota spurningar sem mæla raunverulegan mun á íslenskum stjórnmálaflokkum. Einnig er vert að hafa í huga að svarendur og flokkar geta verið lengra til hægri eða vinstri, eða stefnt að meiri alþjóðahyggju eða þjóðhyggju, heldur en niðurstöður Kosningavitans sýna. Skoðanir sem eru á jaðrinum í íslenskum stjórnmálum eru því ekki jafn vel mældar í Kosningavitanum í samanburði við miðjusæknari skoðanir sem skilja vel á milli flokka.